stat

Rodzinna lekcja przyrody w terenie. Zobaczcie, jak zaplanować ciekawy spacer

6 listopada 2019, 8:00
Magdalena Raczek

Wielu rodziców zachodzi w głowę, jak rozwijać w swoich dzieciach zamiłowanie do przyrody, zainteresowanie środowiskiem naturalnym czy jak uczyć poszanowania dla zwierząt i świadomości ekologicznej. Co zrobić, żeby lekcja przyrody nie kończyła się na szkolnej ławce? Podpowiadamy, jak zachęcić maluchy do tematu "eko" podczas rodzinnego spaceru.



Wyjątkowość Trójmiasta to m.in. jego naturalne bogactwo: mamy tu nie tylko zatokę, ale i przepiękne obszary leśne Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego, a także inne liczne tereny zielone, parki miejskie, rezerwaty przyrody itd. Warto więc wybrać się z rodziną na spacer, choćby do okolicznego parku. Nawet tam natrafić można na ciekawe okazy drzew, zobaczyć wiewiórkę, usłyszeć i dostrzec interesujące ptaki, a także odnaleźć pomniki przyrody.

Poszukaj inspiracji w naszym cyklu Wędrówki po pracy


Czas w las



Zachęcam gorąco całe rodziny do wyjścia do lasu, bo to nieporównywalna atrakcja dla dzieciaków, ciekawa przyrodnicza przygoda, a jednocześnie aktywna rekreacja na łonie natury. Spędzamy czas wspólnie, aktywnie i zdrowo, a jednocześnie dajemy swoim pociechom przykład swoją postawą. Lasy o tej porze roku toną w przepięknych barwach: rudych, złocistych, czerwonych i zielonkawych. Choć tak naprawdę każda pora roku jest dobra do wyjścia do lasu.

Najlepszą porą na takie wycieczki będą zatem przedpołudnie lub wczesne popołudnie. Co zabrać ze sobą? Najlepiej odpowiednio duży prowiant (pamiętając, że dzieci są ciągle głodne), zapas wody lub coś ciepłego do picia w termosie w chłodniejsze dni. Weźcie mapkę szlaku, jeśli go nie znacie. Nie zapomnijcie także odpowiednio ubrać siebie i dzieci (zwłaszcza ważne jest wygodne obuwie). Ponadto przydadzą się do waszej lekcji przyrody: lornetka (do obserwacji ptaków), szkło powiększające (do obserwacji owadów), a także pudełko na skarby leśne (liście, szyszki itp.) dla najmłodszych. Dla zabawy można także wyposażyć małego odkrywcę w kompas oraz własnoręcznie i wspólnie wykonaną wcześniej w domu mapkę szlaku, którą potem na trasie będziemy razem odczytywać.

Gdzie na zorganizowaną wycieczkę?



Jeśli sami nie macie doświadczenia albo pomysłu na to, gdzie się wybrać, to na pewno z pomocą przyjdą wam różne trójmiejskie instytucje. Rodzinne, piesze wędrówki, organizowane są np. przez Gdański Ośrodek Sportu. Odbywają się one w wyznaczone niedziele i prowadzone są przez Grupę Rowerową 3miasto.

Przeczytaj także: Eko-Marsz 2019 dla rodzin z dziećmi. Dolina Czystej Wody

Podczas zajęć uczestnicy wędrówki zapoznają się z podstawowymi umiejętnościami posługiwania się mapą, nazewnictwem szlaków i otaczającej natury oraz ciekawymi miejscami w Nadleśnictwie Gdańsk. Wędrówka przeznaczona jest dla rodzin z dziećmi od sześciu lat. Młodsze szkraby lepiej zabrać w wózku terenowym bądź w nosidełku.

Warto także zajrzeć do Stacji Biologicznej Uniwersytetu Gdańskiego, która mieści się w Górkach Wschodnich, na Wyspie Sobieszewskiej. Organizuje ona co jakiś czas pikniki, spotkania czy warsztaty.

- w Stacji Biologicznej organizujemy zajęcia dla grup zorganizowanych, najczęściej są to grupy szkolne. Możemy jednak polecić wykonaną przez nas w tym roku grę terenową, która wkrótce powinna zacząć działać (aplikacja jest w trakcie dopracowywania). Jest to trasa wyznaczona na terenie Górek Wschodnich i w okolicach rezerwatu Ptasi Raj, na której znajduje się 20 przystanków oznaczonych QR kodami. Gra jest poświęcona roślinom inwazyjnym - w każdym punkcie trasy można poszerzyć swoje wiadomości o gatunkach obcych we florze Polski, sposobach ich przemieszczania się w środowisku i zagrożeniach dla rodzimej przyrody - zapowiada Agnieszka Sadowska ze Stacji Biologicznej Wydziału Biologii UG.
Tego rodzaju atrakcje oferuje również Centrum Edukacji i Informacji Ekologicznej w Gdańsku, dlatego szukając jakichś ciekawych wydarzeń, warto także zajrzeć na ich stronę.

Przeczytaj także: Rodzinna wędrówka. Rezerwat przyrody Mewia Łacha

Poznajcie trójmiejskie rezerwaty przyrody



Rezerwat przyrody to - jak mówi definicja - "obszar obejmujący zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienione ekosystemy, określone gatunki roślin i zwierząt, elementy przyrody nieożywionej, mające istotną wartość ze względów naukowych, przyrodniczych i kulturowych". Na terenie Nadleśnictwa Gdańsk znajduje się 11 rezerwatów przyrody (leśne, torfowiskowe i wodne): Ptasi Raj, Źródliska Ewy, Mewia Łacha, Wąwóz Huzarów, Dolina Strzyży, Kacze Łęgi, Cisowa, Lewice, Gałęźna Góra, Pełcznica, Łęg nad Swelinią oraz Zajęcze Wzgórze.

Warto odwiedzić choćby jeden. Każdy jest inny i ma swój niepowtarzalny urok. Jednakże pamiętajmy, że na terenie rezerwatów obowiązują specjalne zasady przebywania. Zabronione jest m.in. niszczenie roślin, zbieranie grzybów i runa leśnego, zakłócanie ciszy, pozyskiwanie skał, skamieniałości, minerałów itp. Zabroniona jest wspinaczka, biwakowanie czy palenie ognisk i wyrobów tytoniowych, chyba że w wyznaczonych do tego miejscach.

Bardzo przyjaznym i położonym w atrakcyjnym miejscu jest jedyny sopocki rezerwat, czyli Zajęcze Wzgórze. Na trasie napotkamy wiele powalonych drzew, których pnie porastają mchy i grzyby, będąc przy tym miejscem do życia dla unikalnych gatunków owadów. Jest to świetna okazja do rozmowy o leśnym ekosystemie. Bowiem obumarłe, leżące w lesie drzewa, rozkładając się, systematycznie nawożą glebę i dają pożywkę do życia innym gatunkom.

Wybierzcie się na ścieżkę dydaktyczną



Jeśli sami niezbyt potraficie odróżnić dąb od brzozy, świerk od jodły, nie mówiąc już o ptakach, to najlepszym rozwiązaniem będzie wybrać się tam, gdzie ktoś za was opowie dzieciom o napotkanych roślinach i zwierzętach. Przykładem takiego miejsca może być Szlak Wiewiórki - urokliwa ścieżka dydaktyczna prowadząca z Pustek Cisowskich w Gdyni do Leśnego Ogrodu Botanicznego "Marszewo" (albo odwrotnie). Wejście na ścieżkę znajduje się od ulicy Marszewskiej (tuż za Leśniczówką Cisowa, ale po drugiej stronie ulicy). Problematyczne jest dotarcie do tego miejsca w weekend, jeśli nie jedziecie samochodem, ponieważ nie jeżdżą tam autobusy komunikacji miejskiej (kursują jedynie w dni robocze).

Trasa szlaku liczy 2,5 km i wiedzie po bardzo urozmaiconym i atrakcyjnym terenie, w tym po malowniczych wzniesieniach, ale napotkamy także kilka ciągów stromych schodów terenowych, co uniemożliwia poruszanie się po ścieżce rowerem, wózkiem z dzieckiem lub wózkiem inwalidzkim. Na szlaku ustawiono kilkanaście tablic informacyjnych, także otwierane drewniane tabliczki, z których dowiemy się o różnych gatunkach występujących w tym miejscu drzew, a także ciekawostek na temat życia drzewa. Możemy tutaj nauczyć się także rozróżniać drzewa na podstawie liści lub szyszek, poznając różnice między nimi, np. czym się różnią szyszki jodły od szyszek świerku itp. Atrakcją dla dzieci może być odszukiwanie na szlaku znaku wiewiórki, odczytywanie wiadomości z tablic, a także otwieranie drewnianych tabliczek.

Po drodze jest także jedna wiata z ławeczkami (poza tą przy wejściu na szlak), gdzie można odpocząć i coś zjeść. Spokojne przejście z kilkulatkiem wprawionym w leśnej marszrucie zajmuje około 1,5 godziny. Trasa jest mało uczęszczana.

Odwiedźcie Leśny Ogród Botaniczny "Marszewo"



Rodziny z mniejszymi dziećmi, np. w wózku, znajdą mnóstwo tras na bardziej płaskim terenie, bez schodów oraz wzniesień w okolicznych lasach. Jeśli zaś nie przekonuje was wędrowanie po leśnych duktach, to mamy jeszcze wiele innych możliwości poznawania przyrody np. odwiedzając Leśny Ogród Botaniczny "Marszewo" w Gdyni. Koniecznie tam zajrzyjcie, jeśli wcześniej przeszliście Szlak Wiewiórki, bo są po sąsiedzku.

Obecnie ogród otwarty jest niestety tylko w dni robocze od godziny 10 do 14. Jednak dwa szlaki - Szlak Alicji i Korzeni - znajdują się poza terenem ogrodzonym i są dostępne cały czas dla wszystkich i bez ograniczeń czasowych.

- Nasz leśny ogród jest w tej chwili otwarty przede wszystkim dla grup szkolnych i przedszkolnych. Ale również w ciągu dnia odwiedzają nas rodzice z dziećmi. Dla takich grup rodzinnych zorganizowaliśmy cykl "Ogrodowe Niedziele" (działał od kwietnia do końca września). Nasz ogród dopiero się rozwija. Nowe ścieżki edukacyjne - Szlak Alicji w Zaczarowanym Lesie i Szlak Korzeni - działają niecałe dwa lata. Ścieżki Alicji w Zaczarowanym Lesie i Szlak Korzeni są jak najbardziej dostępne w weekendy, są w ogólnodostępnym lesie, aczkolwiek niewielkie ekspozycje w domkach "hobbitów" na Szlaku Korzeni poza sezonem są niedostępne - informuje Witold Ciechanowicz, starszy specjalista Służby Leśnej ds. edukacji Leśnego Ogrodu Botanicznego "Marszewo".
Na terenie ogrodu znajdziemy wiele atrakcji dla dzieci młodszych i starszych: drewniany plac zabaw, zegar słoneczny, wiatę na zorganizowanie ogniska, teatr leśny, budynek edukacyjny, domki na drzewach, oczko wodne, a przede wszystkim mnóstwo tablic z informacjami nt. drzew i krzewów. Znajdziemy także kilka stanowisk przeznaczonych do gier i zabaw dla najmłodszych. Ponadto możemy poobserwować i pooglądać na żywo kolekcję ogrodu botanicznego: drzew i krzewów z różnych części świata, a także polskich z innych regionów, łąkę kwietną, róże, wrzosowisko, pnącza i inne rośliny np. jadalne i lecznicze.

Z kolei na Szlaku Alicji, który spodoba się na pewno każdemu maluchowi, przenosimy się do świata w makroskali - możemy tu popodziwiać ogromne owady, grzyby i rośliny oraz wejść do labiryntu. Ale uwaga - szlak jest umieszczony na stromym wzgórzu i wchodzimy po schodkach, więc nie wjedziemy tam wózkiem. Trochę lepiej jest w przypadku Szlaku Korzeni leżącym po przeciwnej stronie - tu trasa wiedzie po wyznaczonych duktach i można ją pokonać na kółkach. Na szlaku napotkamy wiatę w korzeniach, a także trzy chatki zwane "domkami hobbitów": Chatkę Zielarki, Chatkę Grzybów i Chatkę Drwala. W sezonie wewnątrz nich prezentowane są niewielkie ekspozycje.

Ścieżka przyrodnicza w Dolinie Samborowo



Jeśli mieszkacie w Gdańsku, to również tutaj nie można narzekać na brak pięknych leśnych terenów, wręcz przeciwnie. Warto choćby przywołać Lasy Oliwskie. Można zabrać dzieciaki choćby na Pachołek lub na spacer którymś ze szlaków. Proponuję wybrać się np. na wędrówkę ścieżką przyrodniczą w jednej z najpiękniejszych dolin - Dolinie Samborowo. Jej nazwa pochodzi od imienia księcia pomorskiego Sambora I, który w XII wieku osadził w Oliwie zakon cystersów. Jest to zatem okazja również do małej lekcji historii.

Wejście do Doliny Samborowo znajduje się na końcu ulicy Abrahama i tu przed wejściem umieszczono tablicę ze schematyczną mapą przebiegu ścieżki oraz krótkim opisem poszczególnych przystanków. Jest to niestety jedyna informacja, jaką znaleźć można na szlaku. Przystanki ścieżki zostały oznakowane w terenie jedynie małymi słupkami z kolejnymi numerami. Na trasie ścieżki wyznaczono 10 przystanków, niestety problem polega na ich odnajdywaniu. Ponadto informację o konkretnych miejscach trzeba mieć wydrukowaną lub na telefonie/tablecie. Dlatego też trasę tę polecam raczej doświadczonym już spacerowiczom, bo nie jest ona łatwa dla osób, które mają słabą orientację w terenie.

Warto dodać, że na początku szlaku możemy obejrzeć jeden z trójmiejskich pomników przyrody - stary dąb. Przy tej okazji opowiedzmy pociechom o tym, czym są właściwie pomniki przyrody i kiedy się nimi stają, czym różnią się od zwykłych pomników, jakie mamy w mieście.


Leśny savoir-vivre



Uczmy także nasze maluchy przy okazji każdej wizyty w lesie zasad przebywania w nim. W lesie nie śmiecimy. Zabieramy ze sobą wszystko, co przynieśliśmy, w tym wszelkie opakowania, śmieci i odpady. Nie hałasujemy. Przychodzimy do lasu, który jest czyimś domem, aby posłuchać tu szumu drzew, śpiewu ptaków lub po prostu pobyć w ciszy. Nie niszczymy roślin, nie łamiemy gałęzi. Nie używamy ognia, nie rozpalamy ognisk ani nie biwakujemy, gdzie nam się podoba. Na odwiedzających czekają wyznaczone leśne parkingi, miejsca do odpoczynku, szlaki piesze i rowerowe, ścieżki edukacyjne i inne udogodnienia.

Lekcja przyrody w domu



Również w domu możemy z dziećmi uczyć się przyrody. Możemy rozmawiać o tym, co nas spotkało w lesie, możemy zrobić w młodszymi prace plastyczne ze znalezionych leśnych skarbów, a także sięgnąć po wartościowe aplikacje, a przede wszystkim ciekawe książki, których jest na rynku coraz więcej. Niektóre również dostępne z zadaniami ćwiczeń oraz z płytami CD, z których można np. posłuchać śpiewu/odgłosu ptaków.

Publikacje godne uwagi to np.: "Co kryje las?" Ainy Bestard, wyd. Tatarak (do książki dołączono lupy w trzech kolorach - przez każdą z nich widać na ilustracjach coś innego), "Rok w lesie" Emilii Dziubak, wyd. Nasza Księgarnia (urocza seria dla najmłodszych do oglądania i wspólnego opowiadania), "Dzieci korzeni" Sibylle von Olfers, wyd. Przygotowalnia (klasyka literatury niemieckiej, bajka o cyklicznych zmianach pór roku), "Drzewa po drodze" Regine Raymond-Garcia, wyd. Tako (przypowieść o tym, że jesteśmy częścią natury), "Narwańcy, uwodziciele, samotnicy. Atlas tych, co fruwają, skaczą i nurkują" Adrienne Barman, wyd. Dwie Siostry (zabawny i zaskakujący obrazkowy atlas zwierząt pokazanych trochę inaczej), "Animalium. Muzeum Zwierząt" Jenny Broom, Katie Scott, wyd. Dwie Siostry (atlas zwierząt pełen całostronicowych ilustracji w stylu starych zoologicznych rycin), "Ilustrowany inwentarz zwierząt" oraz "Ilustrowany inwentarz drzew" Aladjidi Virginie, wyd. Zakamarki (ryciny gatunków roślin i zwierząt opatrzone polską i łacińską nazwą), "Pod ziemią, pod wodą" Aleksandry Mizielińskiej, Daniela Mizielińskiego, wyd. dwie Siostry, (dwustronny album-księga o życiu pod ziemią i w głębinach), "Pszczoły" i "Drzewa" Piotra Sochy, wyd. Dwie Siostry (wielkoformatowe książki edukacyjne z mnóstwem ciekawostek), "Opowiem ci, mamo, co robią...", wyd. Nasza Księgarnia (różne gatunki zwierząt), "Zielnik. Kwiaty pól i łąk" (i inne) Agnieszki Rekłajtis-Zawady, wyd. Arkady, "Mrówka Zofia opowiada" Stefana Casty (seria książek o przyrodzie) wyd. Multico, i wiele, wiele innych.

Lekcją przyrody inaugurujemy nasz nowy cykl dla rodziców, którzy chcieliby wesprzeć edukację swoich dzieci. Dzisiejszy świat daje nam mnóstwo alternatywnych narzędzi i metod nauczania dzieci, głównie przez zabawę, a także ze współudziałem rodziców i opiekunów. Przy okazji my sami uczymy się razem z najmłodszymi, wychodząc z nimi do parku, lasu, muzeum, domu kultury czy innej instytucji naukowej lub kulturalnej, gdzie możemy poznać bliżej interesujące nas zagadnienie. Uczyć się razem można również w domu z wartościowych książek, używając ciekawych aplikacji i programów, a także poprzez wspólne zabawy czy gry. Nie zapominajmy, że można z dzieckiem spędzać fajnie czas, rozwijając przy tym swoje, jego lub wspólne pasje, pokazywać mu świat, jednocześnie się wspólnie bawiąc i ucząc.