stat

Patroni tramwajów: Daniel Gralath

19 lipca 2017 (artykuł sprzed 2 lat)
Marcin Stąporek
artykuł historyczny

W dwudziestym dziewiątym odcinku naszego cyklu "Patroni gdańskich tramwajów" przedstawiamy sylwetkę Daniela Gralatha. Tydzień temu opisaliśmy pisarkę i matkę sławnego filozofa - Johannę Schopenhauer, a za tydzień napiszemy o dziewiętnastowiecznym nadburmistrzu - Leopoldzie von Winterze.



Patron tramwaju Pesa Swing o numerze bocznym 1011 (urodzony w Gdańsku 30 maja 1708 r., zmarł także w Gdańsku 23 lipca 1767 r.) był typowym przedstawicielem warstwy tzw. uczonych (niem. Gelehrten, łac, literati), czyli członków miejskiego patrycjatu, wykształconych na uniwersytetach i prócz działalności w organach miejskich zajmujących się także, w sposób mniej lub bardziej profesjonalny, rozmaitymi dyscyplinami naukowymi.

Daniel Gralath urodził się w rodzinie kupca Karla Ludwiga von Gralath, przybyłego z Regensburga/Ratyzbony, który w w 1699 r. uzyskał obywatelstwo miasta Gdańska, i jego żony Concordii, córki Daniela Grentza, ławnika Starego Miasta. Od 1724 r. uczył się w gdańskim Gimnazjum Akademickim, następnie odbywał studia uniwersyteckie w Halle (1728), Marburgu (1729) i Lejdzie. W 1734 r. powrócił do Gdańska, zajmując się wyłącznie studiami matematycznymi i przyrodniczymi. W 1735 r. nabył tzw. duże obywatelstwo w Kwartale Wysokim (jednego z czterech Kwartałów na które dzieliło się Główne Miasto), od 1748 był mistrzem tegoż Kwartału. W tym samym roku został przewodniczącym rady przy kościele i szpitalu NMP i był nim do 1754 r.

19 września 1737 r. w kościele NMP poślubił Dorotheę Julianę (1718-1788), córkę sekretarza miejskiego i przyrodnika Jakoba Theodora Kleina (1685-1759), również patronującego jednemu z tramwajów GAiT. Małżeństwo dochowało się sześciorga dzieci: Theodora Ludwiga (1738-po 1762), Daniela młodszego (1739-1809), rektora i profesora prawa gdańskiego Gimnazjum Akademickiego, Karla Friedricha (późniejszego burmistrza gdańskiego), Christiana Wilhelma, porucznika wojsk Prus Królewskich, Gustava Jakoba (1752-1755) oraz jedynej córki Renaty Wilhelminy, żony burmistrza Eduarda von Conradiego.

Wraz ze swym teściem J. Th. Kleinem należał do inicjatorów powstania Towarzystwa Przyrodniczego w Gdańsku (powołanego 2 stycznia 1743 r. jako Societas Physicae Experimentalis - stowarzyszenie fizyki doświadczalnej, od 1753 r. pod nazwą Naturforschende Gesellschaft - Towarzystwo Badające Przyrodę). W ramach towarzystwa Gralath prowadził badania z zakresu fizyki eksperymentalnej, hydrauliki, zachowania się gazów, elektrostatyki, zoologii i astronomii. W sprawozdaniach towarzystwa opublikował artykuł "Nachricht von einigen elektrischen Versuchen" (Wiadomość o eksperymentach z elektrycznością). Ponadto opublikował "Geschichte der Elektrizität" (Historię elektryczności) oraz trzyczęściową "Elektrische Bibliothek". W uznaniu za swoją działalność naukową został w 1752 r. powołany na honorowego członka Deutsche Gesellschaft w Getyndze. Od 1755 r. pełnił funkcję dyrektora Towarzystwa Przyrodniczego.

Wraz z podjętą działalnością w miejskich organach władzy uczestniczył w ówczesnych sporach politycznych i społecznych w Gdańsku. W 1749 r. wszedł do komisji ordynków powołanej dla opracowania nowego wilkierza miejskiego. W 1749 r. wraz z nimi odmówił podpisu pod podziękowaniem dla króla polski Augusta III za powierzenie Gotfrydowi Lengnichowi obrony prawnej żądań pospólstwa i protestował przeciwko wysyłaniu nowych skarg na Radę Miasta do władcy, bowiem uważał, że spory te należy rozwiązać w Gdańsku.

W sierpniu 1751 r. podpisał wraz z 50 kupcami oraz 18 starszymi cechów suplikę do króla w obronie stanowiska Rady Miasta. W 1754 r. został wybrany do Ławy Miejskiej, rozpoczynając tym samym karierę w hierarchii instytucji miejskich. Od 1757 r. pełnił funkcję seniora Ławy, od 1758 r. był rajcą, a w 1763 r. wybrano go na jednego z czterech burmistrzów. Jeszcze jako rajca, pełnił w 1762 r. funkcję burgrabiego królewskiego w Gdańsku.

W czasie wojny siedmioletniej wspólnie z innym burmistrzem Gottliebem Gabrielem Weickhmannem prowadził zakończone sukcesem pertraktacje z dowództwem wojsk rosyjskich, w wyniku których Rosjanie nie próbowali zajmować Gdańska ani kwaterować swych wojsk w gdańskich posiadłościach. W uznaniu zasług król August III mianował go w 1763 r. łowczym królewskim na Mierzei Wiślanej.

Pod koniec życia zainicjował budowę długiej, czterorzędowej, wysadzanej lipami holenderskimi alei między Gdańskiem a Wrzeszczem, którą ukończono po jego śmierci (dziś jest to aleja Zwycięstwa).
autor Marcin Stąporek - autor jest publicystą historycznym, prowadzi firmę archeologiczną. Pracował w Muzeum Archeologicznym w Gdańsku i Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków w Gdańsku. Obecnie jest pracownikiem Biura Prezydenta Gdańska ds. Kultury.